Bolalar himoyasini kuchaytirish to‘g‘risidagi qonun imzolandi: 14 yoshgacha bolaga jinsiy zo‘ravonlik uchun 25 yilgacha yoki umrbod ozodlikdan mahrum qilish

O‘zbekiston Prezidenti bolalarga nisbatan zo‘ravonlik uchun javobgarlikni kuchaytiruvchi qonunni imzoladi. 14 yoshga to‘lmagan bolaga nisbatan jinsiy zo‘ravonlik uchun endi 25 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish yoki umrbod qamoq jazosi belgilangan, bunday jinoyatlar bo‘yicha da’vo muddati esa bekor qilinadi.

Qonunni Qonunchilik palatasi 30-sentabrda qabul qilgan, Senat 2026-yil 2-oktabrda ma’qullagan. Uning to‘liq matni Prezident saytida 14-oktabrda e’lon qilingan. Qonun Jinoyat, Jinoyat-protsessual, Jinoyat-ijroiya va Mehnat kodekslariga hamda Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksga o‘zgartishlar kiritadi.

Jinoiy javobgarlikdagi o‘zgarishlar

• 14 yoshga to‘lmagan bolalarga nisbatan zo‘rlash va jinsiy xarakterdagi zo‘ravonlik harakatlari uchun 25 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish yoki umrbod qamoq jazosi nazarda tutilgan (Jinoyat kodeksining 118 va 119-moddalari to‘rtinchi qismlariga o‘zgartishlar).
• Bunday jinoyatlar uchun da’vo muddati bekor qilinadi.
• Bolaning o‘limiga sabab bo‘lgan qasddan jinoyat sodir etgan shaxslarga nisbatan shartli hukm va muddatidan oldin shartli ozod qilish istisno etiladi.
• Ota-onalik majburiyatlarini lozim darajada bajarmaslik, jinsiy tajovuz, nikoh yoshini buzish va bolalarni sog‘lig‘iga zarar yetkazadigan axborotdan himoya qilmaslik uchun javobgarlik kuchaytirildi.

Jarayonda bolani himoya qilish

• Voyaga yetmagan jabrlanuvchi va guvohlarga protsessual harakatlarda dastlabki ishtirokidan boshlab bepul yuridik yordam kafolatlanadi.
• Voyaga yetmagan jabrlanuvchini so‘roq qilish takroriy travmaning oldini olish uchun videoga yozib olinadi.
• Bola-jabrlanuvchining gumon qilinuvchi bilan yuzlashtirilishi faqat surishtiruvchi, tergovchi yoki prokuror qaroriga yoxud sud ajrimiga ko‘ra o‘tkaziladi.
• Jinoyatni ota-ona, vasiy yoki boshqa qarindosh sodir etgan bo‘lsa, barcha bosqichlarda vasiylik va homiylik organi vakili ishtirok etadi.

Maktab va bog‘cha xodimlari

Mehnat kodeksiga mehnat shartnomasini bekor qilishning yangi asosi qo‘shiladi: ta’lim tashkiloti xodimining bolaga nisbatan zo‘ravonlik uchun javobgarlikka tortilishi. Senatdagi muhokamada 2025-yilda bolalar bog‘chalari va maktablarda bolalarga nisbatan zo‘ravonlikning 122 holati aniqlangani aytilgan.

Amalda bu nimani anglatadi. Ota-onalar va pedagoglar bilishi kerak: jabrlangan bola bepul advokat va yumshoqroq so‘roq tartibiga ishonishi mumkin. Ta’lim tashkilotlari xodimlarni ishdan bo‘shatishning yangi asosini hisobga olishi lozim. Qonunning kuchga kirish sanasi va raqamini Prezident saytidagi yoki lex.uz dagi rasmiy matndan tekshirib oling.

Foto: Enric, Wikimedia Commons (CC BY 4.0)