Soliq penyasi qarzning o‘zidan oshmaydi: qonun loyihasi birinchi o‘qishda ma’qullandi

Oliy Majlis Qonunchilik palatasi tadbirkorlarni qo‘llab-quvvatlash to‘g‘risidagi qonun loyihasini birinchi o‘qishda ma’qulladi. Asosiy yangilik: soliqni kechiktirib to‘laganlik uchun penya to‘lanmagan soliq summasidan oshmasligi kerak. Hozircha bu qonun loyihasi, amaldagi norma emas: oldinda keyingi o‘qishlar, Senat ma’qullashi va Prezident imzosi bor.

Deputatlar hujjatni 2026-yil 27-oktabrda ko‘rib chiqdi, bu haqda quyi palata matbuot xizmati xabar berdi. Qonun loyihasini iqtisodiyot va moliya vazirining o‘rinbosari Axadbek Xaydarov taqdim etdi. Kuchga kirish sanasi hali belgilanmagan.

Penya hozir qanday hisoblanadi

Soliq kodeksining 110-moddasiga ko‘ra, penya to‘lov muddatidan keyingi kundan boshlab har bir kechiktirilgan kun uchun hisoblanadi. Uning miqdori — kuniga soliq qarzi summasidan Markaziy bank qayta moliyalash stavkasining 1/300 qismi. Stavka 14 foiz bo‘lganda 10 mln so‘mlik qarz kuniga taxminan 4 667 so‘mga oshadi.

Amaldagi kodeksda penyaning umumiy yuqori chegarasi yo‘q. Bunday cheklov 2007-yilgi Soliq kodeksida bo‘lgan, ammo 2019-yilgi kodeksga kiritilmagan. Uzoq kechiktirilganda penya qarzning o‘zidan ham oshib ketishi mumkin.

Qonun loyihasi yana nimalarni taklif qiladi

• kameral tekshiruvdan so‘ng soliq to‘lovchi tushuntirish yoki aniqlashtirilgan hisobot taqdim etsa, bank hisobvaraqlari bo‘yicha operatsiyalarni to‘xtatib turish avtomatik bekor qilinadi;
• farmatsevtika, pillachilik, to‘qimachilik, nodavlat maktabgacha ta’lim tashkilotlari, ijtimoiy xizmatlar va ko‘chmas mulk sohasidagi yirik investitsiya loyihalari uchun soliq imtiyozlari;
• Qoraqalpog‘iston va iqtisodiy rivojlanish darajasi bo‘yicha 5-toifaga kiritilgan tumanlar tadbirkorlari uchun pasaytirilgan stavkalar;
• aylanmadan olinadigan soliqdan QQS va foyda solig‘iga o‘tayotgan kichik biznes uchun qo‘shimcha imtiyozlar.

«Ikkinchi imkoniyat» amnistiyasi-chi

Bu alohida chora. Kichik va o‘rta biznes uchun «Ikkinchi imkoniyat» iqtisodiy amnistiyasi Prezidentning 2026-yil 27-avgustdagi farmoni bilan e’lon qilingan. Unga ko‘ra, soliq qarzi 2026-yil 31-dekabrgacha to‘liq to‘lansa va amnistiya shartlariga rioya qilinsa, hisoblangan penya hisobdan chiqariladi. Qonun loyihasidagi cheklov esa amnistiyadan farqli ravishda doimiy bo‘ladi.

Amalda bu nimani anglatadi. Qonun qabul qilinguncha penya avvalgidek, yuqori chegarasiz hisoblanadi. Kompaniyangizning soliq qarzi bo‘lsa, shartlariga mos kelsangiz, uni 2026-yil 31-dekabrgacha to‘lab, «Ikkinchi imkoniyat» amnistiyasidan foydalanish foydaliroq. Qonun kuchga kirgach, har qanday soliq qarzi bo‘yicha penya qarzning o‘zidan oshmaydi.

Foto: Davide Mauro, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)