JKning yangi 223-1-moddasi: davlat chegarasi orqali tunnellarni qurish, ulardan foydalanish va moliyalashtirish uchun alohida jinoiy javobgarlik joriy etiladi

Senat Jinoyat kodeksini 223-1-modda bilan toʻldiruvchi qonunni maʼqulladi. Modda davlat chegarasi orqali tunnellarni qurish, ulardan foydalanish va moliyalashtirish uchun javobgarlikni belgilaydi. Qonun hali kuchga kirmagan: uni Prezident imzolashi kerak.

Jinoyat va Jinoyat-protsessual kodekslariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisidagi qonun 2026-yil 10-sentabrda Senatning 19-yalpi majlisida maʼqullandi. U Davlat chegarasini qoʻriqlashni kuchaytirishga qaratilgan. Qonun loyihasi Bosh prokuratura tomonidan ishlab chiqilgan va avvalroq Qonunchilik palatasi tomonidan qabul qilingan.

Yangi 223-1-modda

Moddada quyidagilar uchun javobgarlik belgilanadi:

• Davlat chegarasi orqali noqonuniy yer osti inshootlari yoki tunnellar qurilishi uchun qasddan sharoit yaratish
• Ularni qurish va ulardan foydalanish
• Bunday faoliyatni tashkil etish va moliyalashtirish

182-modda (bojxona qonunchiligini buzish) va 223-modda (Oʻzbekistondan qonunga xilof ravishda chiqish yoki unga kirish) boʻyicha javobgarlik ham kuchaytiriladi. Bu jinoyat chegaradagi noqonuniy tunnel, inshoot yoki boshqa infratuzilma obyektidan foydalangan holda sodir etilgan hollarga tegishli.

Javobgarlikdan ozod qilish

Bunday qilmishni birinchi marta sodir etgan shaxs quyidagi hollarda javobgarlikdan ozod qilinishi mumkin:

• Tunnel haqida davlat organlariga ixtiyoriy ravishda xabar bergan yoki jinoyatni ochishga faol yordam bergan boʻlsa
• Uning harakatlarida boshqa jinoyat tarkibi boʻlmasa

Bunday ishlar boʻyicha dastlabki tergovni DXX tergovchilari olib boradi.

Muammo koʻlami

Senat maʼlumotiga koʻra, 2016–2025-yillarda chegarada 12 ta noqonuniy yer osti inshooti aniqlangan. 2023-yilda Andijon viloyatida topilgan tunnelning uzunligi taxminan 400 metr boʻlib, unda yoritish va shamollatish tizimi bor edi.

Amalda bu nimani anglatadi. Tunneldan foydalanganlargina emas, uni qurgan, moliyalashtirgan yoki buning uchun sharoit yaratganlar ham javob beradi. Chegaraoldi hududlaridagi yer va binolar egalari ijarachilar va uchinchi shaxslar ularning obyektlaridan qanday foydalanayotganini nazorat qilishi lozim.

Foto: U.S. Customs and Border Protection, Wikimedia Commons (Public domain)