Oʻzbekistonda nikohdan ajralish: FHDYo yoki sud orqali, narxi va muddati

FHDYo (ZAGS) orqali nikohdan faqat ikkalangiz rozi boʻlsangiz, umumiy voyaga yetmagan farzandlaringiz boʻlmasa va mol-mulk boʻyicha nizo yoʻq boʻlsa ajralish mumkin. Qolgan barcha hollarda ajralish sud orqali boʻladi. Quyida qaysi yoʻlni tanlash, soʻmda qancha toʻlash, qancha kutish va arizani onlayn qanday berish, shuningdek turmush oʻrtogʻingiz qarshi boʻlsa yoki chet elda yashasa nima qilish haqida.

Qachon FHDYo orqali ajralish mumkin

Oila kodeksining 42-moddasiga koʻra FHDYo organi quyidagi shartlar birga bajarilganda nikohdan ajratishni qayd etadi:

• er-xotinning ikkalasi ham ajralishni xohlaydi;
• umumiy voyaga yetmagan farzandlar, shu jumladan farzandlikka olinganlar yoʻq;
• umumiy mol-mulkni boʻlish va mehnatga layoqatsiz turmush oʻrtogʻini taʼminlash boʻyicha nizo yoʻq;
• xotin homilador emas — aks holda FHDYo arizani qabul qilmaydi.

Arizani roʻyxatdan oʻtgan joyingizdan qatʼi nazar istalgan FHDYo boʻlimiga berish mumkin. Er yoki xotindan biri kela olmasa, ikkinchisi birgalikdagi arizani topshirishi mumkin, ammo kelmagan tomonning imzosi notarial tartibda yoki FHDYo boʻlimi mudiri tomonidan tasdiqlangan boʻlishi kerak.

Alohida holat — bir tomonning arizasi bilan ajratish (Oila kodeksining 43-moddasi). Bu ikkinchi tomon sud tomonidan bedarak yoʻqolgan yoki muomalaga layoqatsiz deb topilgan yoxud kamida uch yilga ozodlikdan mahrum qilingan boʻlsa mumkin. Bunda farzandlar borligi toʻsqinlik qilmaydi, lekin bolalar yoki mol-mulk haqida nizo boʻlsa, baribir sudga borish kerak.

Qachon faqat sud orqali ajralish mumkin

Sudga quyidagi hollarda murojaat qilinadi:

• umumiy voyaga yetmagan farzandlaringiz bor;
• turmush oʻrtoqlardan biri ajralishga qarshi yoki FHDYoga kelmayapti;
• mol-mulk, aliment yoki bolalar kim bilan qolishi haqida nizo bor.

Muhim cheklov: xotin homiladorlik davrida va bola tugʻilganidan keyin bir yil mobaynida er xotinining roziligisiz nikohdan ajratish haqida ish qoʻzgʻata olmaydi (Oila kodeksining 39-moddasi). Xotin esa bu davrda ham daʼvo berishi mumkin.

Daʼvo javobgar yashaydigan joydagi tumanlararo, tuman (shahar) fuqarolik ishlari boʻyicha sudiga beriladi. Agar voyaga yetmagan bolalar siz bilan yashasa yoki nogironlik yoxud ogʻir kasallik sababli borish qiyin boʻlsa, oʻz yashash joyingizdagi sudga berishingiz mumkin (Fuqarolik protsessual kodeksining 34-moddasi). Sud ajratish bilan birga bolalar kim bilan qolishini hal qilishi, aliment undirishi va mol-mulkni boʻlishi mumkin.

Kim aybdor ekanini isbotlash kerakmi

Yoʻq. Qonun aybdorni topishni talab qilmaydi. Sud er-xotinning birgalikda yashashi va oilani saqlab qolish imkonsiz boʻlib qolganini aniqlasa, nikohni bekor qiladi (Oila kodeksining 41-moddasi). Xiyonat, doimiy janjallar, alohida yashash — bularni daʼvoda oila butunlay buzilganini koʻrsatish uchun bayon qilasiz. Turmush oʻrtogʻingizning yuridik maʼnodagi «aybi»ni isbotlash shart emas.

Shu bilan birga, Oliy sud Plenumi tushuntirishicha, vaqtinchalik kelishmovchilik yoki tasodifiy janjal yetarli asos hisoblanmaydi. Shuning uchun daʼvoda qachondan beri birga yashamayotganingizni va nega yarashish imkonsizligini aniq yozgan maʼqul.

Sud ishni keyinga qoldirib, er-xotinga yarashish uchun olti oygacha muddat tayinlashi mumkin (Oila kodeksining 40-moddasi). Bu haqda mahalla yarashtirish komissiyasiga xabar beriladi. Agar siz turmush oʻrtogʻingiz tomonidan oilaviy (maishiy) zoʻravonlikdan jabrlangan boʻlsangiz va bu sud hujjati bilan tasdiqlangan boʻlsa, talabingizga koʻra yarashish muddati tayinlanmaydi.

2026 yilda ajralish qancha turadi

Davlat bojlari bazaviy hisoblash miqdorida (BHM) hisoblanadi. 2026 yil 1 sentyabrdan 1 BHM = 440 000 soʻm. Stavkalar «Davlat boji toʻgʻrisida»gi Qonun bilan belgilangan:

• FHDYoda oʻzaro rozilik bilan ajralish — 1,5 BHM, yaʼni 660 000 soʻm. Kelishuvga koʻra bir tomon yoki ikkalasi toʻlaydi.
• Sudga ajralish haqida daʼvo — birinchi nikoh boʻlsa 2 BHM (880 000 soʻm), takroriy nikohni bekor qilish uchun 4 BHM (1 760 000 soʻm).
• Sud qaroridan keyin FHDYoda qayd etish — ikkalasi birinchi nikohda boʻlsa 1,5 dan 3 BHMgacha (660 000–1 320 000 soʻm), biri takroriy nikohda boʻlsa 3 dan 4 BHMgacha (1 320 000–1 760 000 soʻm). Aniq summani va kim toʻlashini sud qarorda koʻrsatadi (Oila kodeksining 45-moddasi).
• Ajralish bilan birga mol-mulkni boʻlish — alohida, siz daʼvo qilayotgan mol-mulk qiymatining 4 foizi, lekin 1 BHMdan kam emas.
• Aliment undirish haqidagi daʼvo — davlat boji toʻlanmaydi.

Misol. Aytaylik, er-xotin birinchi nikohda, ikki farzandi bor, mol-mulk boʻlinmaydi. Daʼvogar daʼvo berishda 880 000 soʻm toʻlaydi. Sud qaroridan keyin FHDYo bir yoki ikkala tomondan sud belgilagan summani oladi — 660 000 dan 1 320 000 soʻmgacha. Jami bojlar — 1,54 dan 2,2 mln soʻmgacha, yurist xarajatlarisiz.

Ajralish qancha davom etadi

FHDYo orqali — uch oy. Nikohdan ajratish ariza berilgan kundan boshlab uch oy oʻtgach qayd etiladi (Oila kodeksining 218-moddasi). FHDYo uch kun ichida mahalla komissiyasini xabardor qiladi, u sizni suhbatga taklif qilishi mumkin. Belgilangan kuni kelib, nikohdan ajralganlik haqida guvohnoma olasiz.

Sud orqali muddat bir necha bosqichdan iborat:

1. Daʼvo qabul qilingach, ishni tayyorlash.
2. Koʻrib chiqish — umumiy qoidaga koʻra tayyorgarlik tugaganidan keyin bir oydan kechiktirmay (FPKning 207-moddasi).
3. Sud tayinlasa, yarashish muddati — olti oygacha.
4. Apellyatsiya shikoyati uchun bir oy; shikoyat boʻlmasa, qaror qonuniy kuchga kiradi.
5. Qaror asosida FHDYoda ajralishni qayd etish.

Nikoh sud qarori chiqqan kuni emas, balki FHDYoda ajralish qayd etilgan kundan boshlab tugatilgan hisoblanadi (Oila kodeksining 47-moddasi). Agar daʼvo rad etilsa, xuddi shu asoslar bilan qayta murojaatni kamida olti oydan keyin qilish mumkin.

Ajralish uchun onlayn qanday ariza beriladi

my.gov.uz orqali. Oʻzaro rozilik bilan ajralish haqidagi birgalikdagi arizani, agar nikoh Oʻzbekiston FHDYo organida qayd etilgan boʻlsa, my.gov.uz portalida berish mumkin. Er-xotin shaxsini Face-ID yoki MyID orqali tasdiqlaydi — bu ajralishga rozilik hisoblanadi. Shu yerda tomonlardan biri sud qarori asosida ajralishni qayd etish haqida ariza berishi mumkin: FHDYo bir ish kuni ichida qaror asl nusxasini qachon olib kelish haqida xabar yuboradi.

my.sud.uz orqali. Sudga daʼvoni my.sud.uz portali orqali elektron shaklda berish mumkin. Tartib quyidagicha:

1. Daʼvoni tayyorlang: taraflar kimlar, nikoh qachon qayd etilgan, farzandlar bormi, oila nega buzildi, nimani soʻrayapsiz (ajralish, aliment, bolalar yashash joyi, mol-mulkni boʻlish).
2. Hujjatlarni skanerlang: pasport, nikoh haqida guvohnoma, bolalarning tugʻilganlik haqidagi guvohnomalari, mol-mulk boʻlinsa — unga oid hujjatlar.
3. Davlat bojini toʻlang va kvitansiyani ilova qiling.
4. Daʼvoni javobgar yashaydigan joydagi sudga yoki FPKning 34-moddasidagi asos boʻlsa — oʻz yashash joyingizdagi sudga yuboring.
5. Xabarnomalarni kuzatib boring: sud majlis sanasini maʼlum qiladi. Sud majlisni videokonferensaloqa rejimida oʻtkazsa, masofadan qatnashish mumkin.

Turmush oʻrtogʻingiz qarshi boʻlsa yoki chet elda yashasa nima qilish kerak

Turmush oʻrtogʻingiz rozi boʻlmasa, FHDYo sizga mos emas — daʼvo bering. Agar sud oila buzilganiga ishonch hosil qilsa, ikkinchi tomonning eʼtirozi ajralishga toʻsqinlik qilmaydi. Javobgar tegishli tarzda xabardor qilingan boʻlsa, uning kelmasligi ham ishni cheksiz toʻxtatib qololmaydi.

Agar turmush oʻrtogʻingiz chet elda yashasa, ajralishga rozi boʻlsa va farzandlar boʻlmasa, u birgalikdagi arizani imzolab, imzosini notarial tasdiqlatishi (chet elda — masalan, konsullikda) mumkin yoki siz my.gov.uz orqali Face-ID yoxud MyID tasdigʻi bilan ariza berasiz. Agar u qarshi boʻlsa yoki farzandlar boʻlsa, Oʻzbekistonda yashash joyi boʻlmagan shaxsga daʼvo uning mol-mulki joylashgan yerga yoki Oʻzbekistondagi oxirgi maʼlum yashash joyiga beriladi (FPKning 34-moddasi). Agar ajralish chet el sudi qarori bilan rasmiylashtirilgan boʻlsa, xalqaro shartnomada boshqacha nazarda tutilmagan boʻlsa, u Oʻzbekiston FHDYo organida umumiy tartibda qayd etiladi.

Qachon advokat chaqirish kerak

Farzand va mol-mulksiz, rozilik bilan oddiy ajralishda odatda yurist kerak boʻlmaydi. Advokat yordami quyidagi hollarda foydali:

• turmush oʻrtogʻingiz ajralishga qarshi va bolalar kim bilan qolishi haqida bahslashmoqda;
• ajralish bilan birga kvartira, mashina, biznes yoki kredit qarzlarini boʻlish kerak;
• ikkinchi tomon chet elda yashaydi va manzili nomaʼlum;
• oilaviy zoʻravonlik boʻlgan va sud yarashish muddatini tayinlamasligi muhim.

Bunday ishlarda daʼvodagi xato yoki taqdim etilmagan dalil bolalar va mol-mulk taqdiriga yillar davomida taʼsir qiladi. Qanday yordam berishimiz haqida batafsil — oila va meros huquqi sahifasida.

Qisqacha

• FHDYo — faqat oʻzaro rozilik, umumiy voyaga yetmagan farzandlar va mol-mulk nizosi boʻlmaganda.
• FHDYoda ajralish arizadan uch oy oʻtgach rasmiylashtiriladi; boj — 660 000 soʻm.
• Ajralish haqida daʼvo — 880 000 soʻm (birinchi nikoh) yoki 1 760 000 soʻm (takroriy), qarordan keyin FHDYo boji alohida.
• Aybni isbotlash shart emas: oila buzilganini koʻrsatish muhim; sud yarashish uchun olti oygacha muddat berishi mumkin.
• Onlayn: FHDYoga ariza — my.gov.uz, sudga daʼvo — my.sud.uz orqali.

Foto: Netha Hussain, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)